ب - اختيارات وزراى كل 1 - اختيارات مالى از انتخاب وزراى كل بدوا يك هدف عمومى در كار بود : ايالات نمىبايست منحصرا تحت فرمان امرا باشند و از آن گذشته اهالى و رعايا نيز مىبايست در برابر تعدّيات و سودجوئىهاى بىاندازهء امرا حفظ و حمايت شوند . در اين مورد شرحى كه شاه طهماسب اول بر فرمان انتصاب خواجه امير بيگ نوشته و علت انتصاب وزير كل را بيان داشته بسيار گوياست : شكايات رعاياى خراسان از « وكلاى تيولداران ، ارباب و كلانتران » از حد خارج شده بود . بقيهء آن عينا چنين است : « . . . و افراط و تفريط مالا كلام در جمع و بنيچه و ساير مهمات آن ملك واقع است و توقعات بىحساب حكام و تيولداران از عجزه به سرحد يقين پيوست . . . » « 50 » . اسكندر منشى نيز به همين ترتيب مىگويد كه شاه عباس اول در سال 1014 ( - 6 - 1605 م . ) وزير كل را به خراسان فرستاد ، زيرا به سمع وى رسيده بود كه « در بلاد خراسان از حكام و عمال جزو نسبت به عجزه و زيردستان زيادتى و حيف و ميل مىشود » « 51 » « * » . براى بر طرف كردن اين اجحافات و تعدّيات شاه عباس اول به ميرزاى عالميان اختيارات تام داد . در فرمان چنين آمده است « . . . و احكام مطاعه و در هر باب هركس

--> - ( رجوع شود به حاشيهء نمرهء 73 همين فصل و قسمت مربوط به آن در متن و تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 165 ) و مدتى نيز پس از فتح مجدد در سال 1000 داراى وزرائى بوده كه از طرف مركز مأمور شده بودند ( رجوع شود به تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 451 و فرمان آشتى كه قبلا در حاشيهء نمرهء 364 فصل اول و قسمت مربوط به آن در متن نقل كرديم و ضمن آن حاكم ملزم به اطاعت از وزير شده بود ) . ( 50 ) - رونوشت در نسخهء جامعهء مراسلات اولو الالباب ، ص b 121 . ( 51 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 708 . ( * ) در اينجا عين مطلب از اصل نقل شد . م .